مرتضى مطهرى
572
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
زيارت مكه و مدينه مىرفت . با عبد القادر گيلانى ملاقات و مصاحبت داشته است . شيخ سعدى شيرازى و كمال الدين اسماعيل اصفهانى شاعر معروف ، از مريدان او بودهاند . سعدى در مورد او مىگويد : مرا شيخ داناى مرشد شهاب * دو اندرز فرمود بر روى آب يكى اينكه در نفس خودبين مباش * دگر آنكه در جمع بدبين مباش اين سهروردى غير از شيخ شهاب الدين سهروردى فيلسوف مقتول معروف به شيخ اشراق است كه در حدود سالهاى 581 - 590 در حلب به قتل رسيد . سهروردى عارف در حدود سال 632 درگذشته است . 4 . ابن الفارض مصرى . از عرفاى طراز اول محسوب است . اشعار عربى عرفانى در نهايت اوج و كمال ظرافت دارد . ديوانش مكرر چاپ شده و فضلا به شرحش پرداختهاند . يكى از كسانى كه ديوان او را شرح كرده عبد الرحمن جامى ، عارف معروف قرن نهم است . اشعار عرفانى او در عربى با اشعار عرفانى حافظ در زبان فارسى قابل مقايسه است . محيى الدين عربى به او گفت : خودت شرحى بر اشعارت بنويس . او گفت : كتاب فتوحات مكيهء شما شرح اين اشعار است . ابن فارض از افرادى است كه احوالى غيرعادى داشته ؛ غالباً در حال جذبه بوده است و بسيارى از اشعار خود را در همان حال سروده است . ابن الفارض در سال 632 درگذشته است . 5 . محيى الدين عربى حاتمى طايى اندلسى . از اولاد حاتم طايى است . در اندلس تولد يافته ، اما ظاهراً بيشتر عمر خود را در مكه و سوريه گذرانده است . شاگرد شيخ ابومدين مغربى اندلسى از عرفاى قرن ششم است . سلسلهء طريقتش با يك واسطه به شيخ عبد القادر گيلانى سابق الذكر مىرسد . محيى الدين - كه احياناً با نام « ابن العربى » نيز خوانده مىشود - مسلّماً بزرگترين عرفاى اسلام است ؛ نه پيش از او و نه بعد از او كسى به پايهء او نرسيده است . به همين جهت او را « شيخ اكبر » لقب دادهاند . عرفان اسلامى از به دو ظهور ، قرن به قرن تكامل يافت ؛ در هر قرنى - چنان كه اشاره شد - عرفاى بزرگى ظهور كردند و به عرفان تكامل بخشيدند و بر سرمايهاش افزودند . اين تكامل تدريجى بود ، ولى در قرن هفتم به دست محيى الدين عربى « جهش » پيدا كرد و به نهايت كمال خود رسيد . محيى الدين عرفان را وارد مرحلهء جديدى كرد كه سابقه نداشت . بخش دوم عرفان ، يعنى بخش علمى و نظرى و فلسفى آن وسيلهء محيى الدين پايه گذارى شد .